راههای افزایش قدرت باروری مردان
مشکلات باروری گریبانگیر بسیاری از زوجها در سراسر جهان است. آمارهای سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که حدود یک نفر از هر شش نفر در طول زندگی خود با ناباروری مواجه میشود. ناباروری میتواند به عوامل مختلفی مربوط باشد و در بخشی از موارد، مشکلات مربوط به باروری مردانه نیز در آن نقش دارند.
با این حال، راههای مختلفی برای کمک به حفظ و بهبود سلامت باروری مردان وجود دارد. اصلاح سبک زندگی، داشتن رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی مناسب و بررسی کمبودهای تغذیهای از جمله اقداماتی هستند که میتوانند در این زمینه اهمیت داشته باشند.
در این مقاله از هادی طب، ۸ روش مرتبط با سلامت باروری مردان را بررسی میکنیم و به نقش تغذیه، مکملها و سبک زندگی در این زمینه میپردازیم.
آخرین بازبینی و بهروزرسانی مقاله: ۲۸ مهر ۱۴۰۵
ناباروری مردانه چیست؟
ناباروری مردانه به شرایطی گفته میشود که عوامل مربوط به مرد، توانایی زوج برای بارداری را کاهش میدهند. این مشکل ممکن است به دلایل مختلفی از جمله اختلال در تولید اسپرم، کاهش تعداد یا تحرک اسپرمها، مشکلات ساختاری دستگاه تناسلی، اختلالات هورمونی و برخی بیماریها ایجاد شود.
ناباروری همیشه به معنی ناتوانی کامل در بچهدار شدن نیست و شدت آن میتواند در افراد مختلف متفاوت باشد. تشخیص این وضعیت معمولاً با بررسی سابقه پزشکی، معاینه و آزمایش مایع منی انجام میشود.
همچنین، باید بین باروری و عملکرد جنسی تفاوت قائل شد. میل جنسی، نعوظ و حجم مایع منی بهتنهایی نشاندهنده کیفیت اسپرم یا توانایی باروری نیستند. برای مثال، ممکن است مردی عملکرد جنسی طبیعی داشته باشد، اما در آزمایش مایع منی او اختلالاتی در تعداد یا تحرک اسپرم مشاهده شود.
دلایل ناباروری مردان متفاوت است و ممکن است ژنتیک، سلامت عمومی، بیماریها، اختلالات هورمونی، مصرف برخی داروها، سیگار کشیدن و عوامل محیطی در آن نقش داشته باشند.
علاوه بر این، سبک زندگی سالم و رژیم غذایی متعادل برای حفظ سلامت عمومی و باروری اهمیت دارند. در ادامه، ۸ روش مرتبط با افزایش قدرت باروری مردان و حفظ سلامت اسپرم را بررسی میکنیم.
1.مکمل D-aspartic acid مصرف کنید
اسید دیآسپارتیک (D-Aspartic Acid یا D-AA) نوعی اسید آمینه است که در برخی بافتهای بدن، از جمله دستگاه تولیدمثل مردان، یافت میشود و بهصورت مکمل غذایی نیز به فروش میرسد.
برخی پژوهشها نقش احتمالی این ماده را در تنظیم هورمونهای مرتبط با عملکرد تولیدمثل بررسی کردهاند؛ با این حال، نتایج مطالعات درباره تأثیر مکمل D-AA بر سطح تستوسترون و باروری یکسان نیستند و شواهد کافی برای توصیه عمومی آن بهعنوان مکمل افزایشدهنده باروری وجود ندارد.
شاید در بازار ایران نام این ترکیب را کمتر شنیده باشید، اما مکملهایی مانند سمنکس و اسپرمکس نیز در دسته محصولات مرتبط با سلامت و باروری مردان معرفی میشوند. البته این موضوع به معنی یکسان بودن ترکیبات آنها با D-AA یا اثبات اثر مشابه نیست. برای مقایسه این محصولات، باید ترکیبات درجشده روی برچسب و شواهد مربوط به هر محصول بهطور جداگانه بررسی شوند.
بنابراین، پیش از مصرف مکملهای مرتبط با باروری، بهویژه در صورت وجود اختلال در آزمایش اسپرم یا مشکلات هورمونی، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
2.ورزش کردن یکی از راههای حفظ سلامت باروری در مردان
امروزه کمتحرکی یکی از عواملی است که میتواند بر سلامت عمومی انسان تأثیر منفی بگذارد. اگر بدانید فعالیت بدنی منظم تا چه اندازه در بهبود روحیه، تناسب اندام و سبک زندگی اهمیت دارد، احتمالاً برای آن زمان بیشتری در نظر میگیرید.
ورزش منظم میتواند به حفظ وزن مناسب و بهبود سلامت متابولیک کمک کند. این عوامل برای سلامت عمومی و عملکرد طبیعی بدن اهمیت دارند؛ با این حال، ورزش کردن لزوماً باعث افزایش تستوسترون یا درمان ناباروری نمیشود.
برای کمک به حفظ سلامت باروری مردان، فعالیت بدنی متعادل در کنار تغذیه مناسب و خواب کافی توصیه میشود. در مقابل، تمرینهای بسیار سنگین، مصرف خودسرانه داروهای بدنسازی و استفاده از استروئیدهای آنابولیک ممکن است به عملکرد هورمونی و تولید اسپرم آسیب برسانند.
اگر با مشکل ناباروری مواجه هستید، ورزش را بخشی از سبک زندگی سالم بدانید، نه جایگزینی برای بررسی علت مشکل و درمان پزشکی.
3.ویتامین c کافی دریافت کنید
دریافت ویتامین C از طریق رژیم غذایی متعادل اهمیت زیادی دارد. این ویتامین خاصیت آنتیاکسیدانی دارد و در محافظت از سلولها در برابر آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو نقش ایفا میکند.
استرس اکسیداتیو زمانی ایجاد میشود که تعادل میان ترکیبات اکسیدکننده و سیستم دفاع آنتیاکسیدانی بدن برهم بخورد. این وضعیت در برخی شرایط میتواند بر سلامت اسپرم تأثیر منفی بگذارد.
برخی پژوهشها، نقش آنتیاکسیدانهایی مانند ویتامین C را در سلامت باروری مردان بررسی کردهاند؛ با این حال، شواهد موجود برای اثبات اینکه مصرف مکمل ویتامین C بهتنهایی باعث افزایش باروری یا درمان ناباروری میشود، کافی نیست.
برای دریافت این ویتامین میتوانید از منابع غذایی مانند مرکبات، فلفل دلمهای، کیوی و توتفرنگی استفاده کنید. مصرف مکمل نیز در صورت نیاز میتواند مطرح باشد، اما بهتر است از مصرف دوزهای بالا و خودسرانه پرهیز کنید.
4.استراحت کرده و سطح استرس هایتان را کاهش دهید
استرس میتواند بر کیفیت زندگی، خواب، خلقوخو و عملکرد جنسی تأثیر بگذارد. در برخی افراد، استرس مداوم ممکن است با کاهش میل جنسی یا مشکلات نعوظ نیز همراه باشد.
راهکارهایی مانند پیادهروی روزمره، مطالعه، مدیتیشن، خواب کافی و اختصاص زمان به فعالیتهای مورد علاقه میتوانند به مدیریت استرس کمک کنند.
البته نباید تمام مشکلات باروری را به استرس نسبت داد. ناباروری ممکن است دلایل پزشکی مختلفی داشته باشد و کاهش استرس بهتنهایی لزوماً باعث افزایش تعداد یا تحرک اسپرم نمیشود.
اگر مدتی است برای بچهدار شدن تلاش میکنید، در کنار توجه به آرامش روانی، بررسی پزشکی و آزمایش مایع منی را نیز جدی بگیرید.

5.مطمئن شوید که ویتامین d کافی را دریافت میکنید
ویتامین D یکی از مواد مغذی ضروری برای سلامت بدن است و در عملکرد استخوانها، عضلات و سیستم ایمنی نقش دارد. پژوهشها همچنین ارتباط احتمالی سطح ویتامین D با برخی شاخصهای سلامت باروری مردان را بررسی کردهاند.
کمبود ویتامین D ممکن است با برخی اختلالات سلامت همراه باشد، اما نمیتوان گفت هر فردی که ویتامین D پایینی دارد، حتماً با کاهش تستوسترون یا ناباروری مواجه خواهد شد. همچنین، مصرف مکمل ویتامین D در افرادی که کمبود ندارند، لزوماً باعث افزایش باروری نمیشود.
دریافت این ویتامین از طریق منابع غذایی، نور خورشید و در صورت نیاز مکمل امکانپذیر است. مقدار مناسب مکمل به وضعیت فرد بستگی دارد و در صورت شک به کمبود، ارزیابی پزشکی میتواند مفید باشد.
برای آشنایی بیشتر با این موضوع میتوانید مقاله افزایش سطح تستوسترون مردانه را نیز در هادیطب مطالعه کنید.
6.شنبلیله بخورید
شنبلیله گیاهی است که در غذاهای ایرانی نیز استفاده میشود و برخی فرآوردههای مکمل از عصاره دانههای آن تهیه میشوند. این گیاه به دلیل ترکیبات مختلف خود، در مطالعات مرتبط با سلامت متابولیک و عملکرد جنسی مورد توجه قرار گرفته است.
برای مثال، در برخی مطالعات، مکملهای حاوی عصاره شنبلیله از نظر تأثیر بر میل جنسی یا عملکرد جنسی بررسی شدهاند. با این حال، نتایج مربوط به یک فرآورده مشخص را نمیتوان به همه محصولات حاوی شنبلیله تعمیم داد.
همچنین، بهبود میل جنسی یا عملکرد نعوظ الزاماً به معنی افزایش تعداد و تحرک اسپرم یا درمان ناباروری نیست. در حال حاضر، شواهد کافی برای معرفی شنبلیله بهعنوان یک درمان قطعی افزایش باروری مردان وجود ندارد.
استفاده از شنبلیله در مقادیر معمول غذایی با مصرف عصارههای غلیظ و مکملهای آن یکسان نیست. اگر داروی خاصی مصرف میکنید یا بیماری زمینهای دارید، پیش از استفاده از مکملهای گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
7.زینک کافی دریافت کنید
وی یا زینک یکی از مواد معدنی ضروری بدن است که در بسیاری از فرایندهای زیستی، از جمله عملکرد آنزیمها، ساخت پروتئین و DNA، عملکرد سیستم ایمنی و رشد سلولی نقش دارد.
این ماده معدنی برای عملکرد طبیعی دستگاه تولیدمثل مردان نیز اهمیت دارد و کمبود آن ممکن است با اختلال در برخی عملکردهای بدن همراه باشد.
روی در مواد غذایی مختلفی از جمله گوشت، ماهی، تخممرغ، حبوبات، مغزها و صدف وجود دارد. داشتن رژیم غذایی متعادل میتواند به تأمین نیاز روزانه بدن کمک کند.
با این حال، مصرف بیشتر زینک همیشه به معنی افزایش بیشتر تستوسترون یا بهبود باروری نیست. مکمل زینک بهویژه در افرادی که کمبود ندارند، درمان اثباتشدهای برای ناباروری محسوب نمیشود.
مصرف بیش از حد این ماده معدنی نیز میتواند عوارضی ایجاد کند و در درازمدت باعث اختلال در جذب مس شود. بنابراین، بهتر است مکملهای حاوی زینک را بر اساس نیاز و با رعایت مقدار توصیهشده مصرف کنید.
8.ریشه ی ماکا
ماکا گیاهی بومی مناطق کوهستانی آمریکای جنوبی است که ریشه آن بهعنوان ماده غذایی و در برخی مکملهای گیاهی استفاده میشود. این گیاه به دلیل کاربردهای سنتی آن در زمینه انرژی، میل جنسی و سلامت تولیدمثل مورد توجه قرار گرفته است.
برخی مطالعات کوچک، تأثیر ماکا را بر میل جنسی یا بعضی شاخصهای مرتبط با کیفیت مایع منی بررسی کردهاند؛ اما تعداد و کیفیت مطالعات موجود محدود است و نتایج آنها برای اثبات تأثیر قطعی این گیاه بر باروری مردان کافی نیست.
همچنین، افزایش میل جنسی با افزایش تعداد اسپرم یا درمان ناباروری تفاوت دارد. بنابراین، نباید ماکا را بهعنوان یک درمان قطعی برای مشکلات باروری معرفی کرد.
اگر قصد مصرف مکملهای حاوی ماکا را دارید، ترکیبات محصول، مقدار مصرف و هشدارهای درجشده روی بستهبندی را بررسی کنید. در صورت ابتلا به بیماری زمینهای یا مصرف داروهای دیگر، مشورت با پزشک یا داروساز انتخاب مناسبتری است.
جمع بندی در مورد راههای افزایش قدرت باروری مردان
ناباروری مردان ممکن است به عوامل مختلفی مانند اختلال در تولید یا تحرک اسپرم، مشکلات هورمونی، بیماریهای زمینهای و عوامل مربوط به سبک زندگی ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، برای بهبود باروری نمیتوان به یک مکمل یا روش خاص تکیه کرد.
تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، مدیریت استرس و پرهیز از سیگار و مصرف خودسرانه داروهای هورمونی میتوانند به حفظ سلامت عمومی و باروری کمک کنند. همچنین، تأمین مواد مغذی ضروری مانند ویتامین C، ویتامین D و زینک اهمیت دارد؛ اما مصرف مکملها بدون وجود کمبود یا اندیکاسیون مشخص، لزوماً باعث بهبود باروری نمیشود.
اگر پس از ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و بدون پیشگیری، بارداری اتفاق نیفتاده است، بهتر است هر دو نفر برای ارزیابی باروری به پزشک مراجعه کنند. در صورت وجود عوامل خطر یا مشکلات شناختهشده باروری، بررسی زودتر نیز ممکن است لازم باشد. آزمایش مایع منی یکی از بررسیهای اولیه مهم برای ارزیابی باروری مردان است.
در نهایت، روش مناسب برای هر فرد به علت مشکل بستگی دارد. مکملهای مرتبط با باروری ممکن است در برخی شرایط مطرح شوند، اما نباید جایگزین تشخیص پزشکی و درمان علت اصلی ناباروری شوند.
این مقاله در بخش سلامت داروخانه هادیطب گردآوری شده است.
منابع برای مطالعه بیشتر:
- Healthline: مقالههای مرتبط با روشهای افزایش تعداد و سلامت اسپرم
- راهنمای بالینی ناباروری مردان انجمن اورولوژی آمریکا (AUA) و انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM)
- سازمان جهانی بهداشت (WHO): اطلاعات مربوط به ناباروری و سلامت باروری



4 دیدگاه
علی
سلام آقای دکترمن بیماری دیابت دارم ۲۵ ساله خودم هم ۴۲ سالمه مشکل ناباروری دارم پانزده ساله بچه دار نمیشیم دکترهم رفتم آزمایش هم دادم تعداداسپرم خوبه ولی کم تحرک هستش تحرک اسپرم خیلی ضعیفه چکارکنم من ممنون میشم راهنمایی بفرماییدچه دارویی بخورم ازفکرزیاداسترس هم گرفتم باتشکر
haditeb
سلام و وقت بخیر. دوست عزیز، با توجه به اینکه ۲۵ سال است به دیابت مبتلا هستید و مدت طولانی برای فرزندآوری تلاش کردهاید، توصیه میکنیم برای بررسی دقیقتر به متخصص اورولوژی و ناباروری مردان مراجعه کنید. دیابت و میزان کنترل قند خون میتوانند در سلامت باروری نقش داشته باشند، اما علت کمتحرکی اسپرم باید بهطور دقیق بررسی شود.
بهتر است نتیجه کامل آزمایش اسپرم شما بررسی و در صورت نیاز آزمایش تکرار شود. همزمان، وضعیت باروری همسرتان نیز باید ارزیابی شود. لطفاً بدون نظر پزشک دارویی برای افزایش تحرک اسپرم یا مکملهای تقویتی مصرف نکنید؛ زیرا انتخاب درمان به علت مشکل و وضعیت دیابت شما بستگی دارد.
نگران نباشید و امید خود را از دست ندهید؛ برای برخی از علل کمتحرکی اسپرم، راهکارهای درمانی وجود دارد. با آرزوی سلامتی و موفقیت شما در مسیر فرزندآوری.
مجید فریدونی
سلام ببخشید من اسپرم من خیلی کم میادش و سرعت پاشیدن نداره باید چیکار کنم ممنون میشم راهنمایی کنید
haditeb
سلام و وقت بخیر. دوست عزیز، کم بودن حجم مایع منی و کاهش قدرت خروج آن میتواند علتهای مختلفی داشته باشد؛ از جمله فاصله کوتاه بین انزالها، کمآبی بدن، بعضی داروها، اختلالات هورمونی یا مشکلات مربوط به انزال. البته قدرت پاشش مایع منی بهتنهایی معیار کیفیت اسپرم یا توانایی باروری نیست.
اگر این وضعیت جدید است، ادامه دارد یا همراه با کاهش میل جنسی، درد، وجود خون در منی یا مشکل در ادرار کردن است، بهتر است برای بررسی به متخصص اورولوژی مراجعه کنید. اگر قصد فرزندآوری دارید، آزمایش مایع منی میتواند به ارزیابی وضعیت کمک کند.